جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، فرصتی مهم برای روسیه و چین ایجاد کرده است. مسکو و پکن این درگیری را فرصتی می‌بینند تا منافع آمریکا در خاورمیانه و فراتر از آن را تضعیف کنند. هر دو کشور مشتاق‌اند از این جنگ برای فرسایش قدرت آمریکا، کسب اطلاعات درباره سامانه‌های نظامی آن و تضعیف نظم بین‌المللی تحت رهبری واشنگتن بهره ببرند. آن‌ها طیفی گسترده از گزینه‌ها—دیپلماتیک و نظامی، آشکار و پنهان—را در اختیار دارند و تا اینجا نیز تا حدی موفق بوده‌اند.

چین که مدت‌ها نگران بحران‌های ژئوپلیتیکی بود، تلاش‌های خود را برای تأمین امنیت انرژی دو برابر کرد؛ به طور خاص از زمانی که ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری خود شروع به افزایش ریسک‌ها کرد.

بر اساس این گزارش، مقامات کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی چین (NDRC)، که بالاترین نهاد برنامه‌ریزی اقتصادی این کشور محسوب می‌شود، در جلسه‌ای با مدیران پالایشگاه‌ها به صورت شفاهی خواستار توقف فوری محموله‌های صادراتی شده‌اند.

دقیقا همین هرج و مرج کنترل ‌شده، هدف برخی از نخبگان امریکایی است. در تاکتیکی و میان ‌مدت، این امر می ‌تواند مزایای ملموسی به همراه داشته باشد: افزایش قیمت انرژی، در نتیجه تقویت جایگاه صنعت نفت و گاز امریکا و جریان ‌های انرژی که آنها از کشورهای دیگر مانند ونزوئلا کنترل می‌ کنند؛ اختلال در زنجیره‌ های تامین جهانی و کاهش سرعت اقتصاد چین؛ فشار انرژی و اقتصادی در اروپا؛ سرمایه سیاسی داخلی برای دولت فعلی امریکا پیش از انتخابات میان ‌دوره ‌ای.

پالایشگاه‌ های مستقل چینی طرحی را برای شروع استفاده فعال ‌تر از نفت ایران برای جبران اختلال در عرضه ونزوئلا تدوین کرده‌ اند. این فرآیند در پس زمینه تغییر ساختار جریان جهانی نفت خام پس از تعلیق صادرات ونزوئلا به چین در حال انجام است.

ژئوپلیتیک بزرگ‌ترین عامل غیرقابل پیش‌بینی برای بازارهای نفت در سال ۲۰۲۶ است، با سه تولیدکننده بزرگ جهان – روسیه، ایران و ونزوئلا، که روی هم رفته ۱۷٪ از عرضه جهانی نفت خام را تشکیل می‌دهند – که در ۱۲ ماه آینده با تشدید یا تسهیل تحریم‌ها مواجه خواهند شد.

یک تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: ما با قطع ارتباط با غرب خود را در مقابل چین و روسیه خلع سلاح کرده‌ایم و از سوی دیگر از ظرفیت‌های بالقوه و شناسایی مواردی که باعث می‌شود در همین شرایط هم روابط بهتری داشت، کوتاهی می‌کنیم.

چین که هم‌اکنون حدود ۹۰ درصد نفت ایران را می‌خرد، احتمالاً از این انزوا برای گرفتن تخفیف‌های بیشتر بهره خواهد برد. این امر می‌تواند وابستگی اقتصادی ایران به چین را بیش از پیش افزایش دهد.

در ماه آگوست حدود ۲۶۰ هزار بشکه نفت در روز به‌طور مستقیم به چین ارسال شد و نزدیک به ۱.۰۶ میلیون بشکه به مقاصد نامشخص رفت؛ نشانه‌ای از مسیرهای غیرمستقیم به سوی پالایشگاه‌های خصوصی چین موسوم به «چای‌سازها» یا انتقال به ذخایر شناور. در بازه سه‌ماهه می تا جولای میانگین صادرات ۱.۶۴ میلیون بشکه در روز بود؛ کمی کمتر از بازه فوریه تا آوریل، اما همچنان فراتر از میانگین ۱۲ماهه سال ۲۰۲۴.

راهبرد درازمدت و چند محوری و موفق چین موجب شده است این کشور منابع انرژی خود را متنوع سازد و رشد مصرف را کنترل کند و از میزان وابستگی خود به نفت خام بکاهد و اهرم فشار آمریکا را تضعیف نماید. 

افزایش موقت صادرات نفت خام ایران در بحبوحه بمباران تهران توسط اسرائیل؛ نشانگر ناکارآمدی تحریم‌های نفتی در شرایط تازه ژئوپلیتیک است.