به گزارش “راهبرد انرژی“، مؤسسه بینالمللی توسعه پایدار کانادا (IISD)، در گزارش «مدیریت بحرانهای قیمت انرژی؛ جایگزینهایی برای یارانه سوختهای فسیلی» بر این باور است که در زمان جهش شدید قیمت نفت و گاز، دولتها معمولاً برای حمایت از مردم به سراغ یارانه گسترده سوخت، کاهش مالیات بنزین و گازوئیل یا تثبیت قیمت انرژی میروند. این اقدامات در کوتاهمدت فشار را از دوش مصرفکننده برمیدارند، اما در بلندمدت میتوانند هزینه سنگینی به بودجه دولت تحمیل کنند و وابستگی اقتصاد به سوختهای فسیلی را بیشتر کنند.
این گزارش پیشنهاد میکند به جای ارزان نگهداشتن قیمت سوخت، از مردم و فعالیتهای اقتصادی ضروری حمایت شود. یعنی کمکها مستقیماً به خانوارهای کمدرآمد، کسبوکارهای آسیبدیده و بخشهای حیاتی برسد؛ بدون اینکه مصرف سوخت فسیلی برای کل اقتصاد ارزانتر شود.
گزارش مؤسسه بینالمللی توسعه پایدار برای مقابله با بحران دو سطح حمایتی پیشنهاد میکند:
سطح اول، راهکار اصلی و فوری شامل:
۱-پرداخت نقدی و کمک مستقیم به خانوارهای آسیبپذیر
۲-کاهش موقت مالیات کالاهای ضروری
۳-تسهیلات و وام برای بنگاههای آسیبدیده
۴-حمایت از حملونقل عمومی
۵-کاهش مصرف و صرفهجویی انرژی
۶-توسعه سریع انرژی خورشیدی، ذخیرهسازها و برقرسانی
۷-افزایش بهرهوری انرژی و استفاده از فناوریهای کممصرف.
سطح دوم، فقط در صورت ضرورت:
اگر حمایتهای مستقیم و اقدامات کاهش مصرف نتواند از خانوارها یا بخشهای حیاتی محافظت کند، دولت میتواند بهطور موقت از سوختهای فسیلی حمایت کند؛ اما این حمایت باید سه ویژگی داشته باشد: هدفمند، شفاف و زماندار یا همان اصل 3Ts.
گزارش همچنین تأکید دارد که کمک به صنایع نباید صرفاً برای جبران هزینه سوخت باشد. دولتها میتوانند این کمکها را به تعهداتی مانند کاهش مصرف انرژی، افزایش بهرهوری، برقیسازی، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی مشروط کنند.
گزارش نتیجه می گیرد که در بحران انرژی، به جای اینکه سوخت را برای همه ارزان کنیم، باید هزینه بحران را برای اقشار و بخشهای آسیبپذیر جبران کنیم و همزمان مصرف سوخت فسیلی را کاهش دهیم.
از نگاه مؤسسه بینالمللی توسعه پایدار ، این رویکرد هم میتواند فشار فوری بحران را کاهش دهد و هم اقتصاد را برای شوکهای بعدی مقاومتر کند.
چند نمونه جالب از تجربه کشورها
گزارش برای نشان دادن این رویکرد به نمونههایی از کشورهای مختلف اشاره میکند؛ از جمله پرداخت نقدی به خانوارهای کمدرآمد در مصر، نیوزیلند و کره جنوبی، وام بدون بهره برای صنایع آسیبدیده در استرالیا و حمایت از کسبوکارهای کوچک در فرانسه.
در بخش کاهش مصرف نیز کشورهایی مانند پاکستان، کره جنوبی، سریلانکا و اندونزی اقداماتی مانند کاهش سرعت، سهمیهبندی سوخت، محدودیت استفاده از خودرو و دورکاری را تجربه کردهاند.
این مطالعه در اصل استدلال میکند که بحران قیمت انرژی نباید صرفاً با «سرکوب قیمت سوخت» مدیریت شود؛ بلکه باید از آن برای کاهش تقاضا، اصلاح الگوی مصرف و سرعت دادن به جایگزینهای انرژی استفاده کرد.
