به گزارش “راهبرد انرژی“، خط لوله «قدرت سیبری ۱» نخستین پروژه بزرگ گازی میان روسیه و چین بود که در دسامبر ۲۰۱۹ افتتاح شد. این خط لوله حدود ۳۰۰۰ کیلومتر طول دارد و گاز را از میادین شرق سیبری روسیه به شمالشرق چین منتقل میکند. قرارداد اصلی میان شرکت روسی Gazprom و شرکت چینی (CNPC) در سال ۲۰۱۴ امضا شد؛ قراردادی ۳۰ ساله به ارزش تقریبی ۴۰۰ میلیارد دلار. ظرفیت نهایی این خط ۳۸ میلیارد متر مکعب در سال تعیین شد.
روسیه از طریق این پروژه برای نخستین بار بازار گاز چین را در مقیاس بزرگ به دست آورد و چین نیز توانست بخشی از واردات انرژی خود را از مسیر زمینی تأمین کند. صادرات گاز روسیه به چین از طریق این خط به تدریج افزایش یافت و در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۸٫۸ میلیارد متر مکعب رسید؛ یعنی تقریباً در سقف ظرفیت طراحیشده خط لوله. روسیه اعلام کرده است که این رقم در آینده به ۴۴ میلیارد متر مکعب خواهد رسید.
پس از جنگ اوکراین و کاهش شدید صادرات گاز روسیه به اروپا، اهمیت پروژههای گازی چین برای مسکو چند برابر شد. پیش از جنگ، اروپا سالانه حدود ۱۵۵ میلیارد متر مکعب گاز از روسیه وارد میکرد، اما این رقم به شدت سقوط کرد. در نتیجه روسیه تلاش کرد صادرات خود را به شرق منتقل کند.
در این چارچوب، پروژه «قدرت سیبری ۲» مطرح شد. این خط لوله قرار است گاز میادین عظیم غرب سیبری و یامال را ــ همان منابعی که قبلاً برای اروپا استفاده میشد ــ به چین منتقل کند. ظرفیت طراحیشده آن ۵۰ میلیارد متر مکعب در سال است و طول آن حدود ۲۶۰۰ کیلومتر برآورد میشود.
تفاوت اصلی «قدرت سیبری ۲» با پروژه نخست این است که این بار روسیه میخواهد مستقیماً بخشی از بازار ازدسترفته اروپا را با چین جایگزین کند. اگر ظرفیت ۵۰ میلیارد متر مکعبی این خط با افزایش صادرات خطوط دیگر ترکیب شود، صادرات گاز روسیه به چین میتواند از ۱۰۰ میلیارد متر مکعب در سال عبور کند.
با وجود اهمیت ژئوپلیتیک پروژه، مذاکرات روسیه و چین سالها طول کشیده است. مهمترین اختلاف بر سر قیمت گاز و میزان خرید تضمینی چین بوده است. پکن به دلیل موقعیت ضعیفتر روسیه پس از تحریمهای غرب، خواهان قیمت پایینتر و انعطاف بیشتر در خرید شده است. برخی گزارشها میگویند چین خواسته قیمت گاز نزدیک به قیمت داخلی روسیه باشد؛ موضوعی که سودآوری پروژه را برای گازپروم دشوار میکند.
در سال ۲۰۲۵ روسیه و چین یک تفاهمنامه الزامآور برای پیشبرد پروژه امضا کردند، اما هنوز بسیاری از جزئیات مانند قیمت نهایی، تأمین مالی و زمان دقیق اجرا قطعی نشده است.
برای روسیه، «قدرت سیبری ۲» یک پروژه حیاتی اقتصادی و سیاسی است؛ زیرا صادرات گاز به اروپا فروپاشیده و درآمدهای گازپروم کاهش یافته است. اسناد دولتی روسیه نشان میدهد که چین اکنون مهمترین بازار آینده گاز روسیه محسوب میشود، هرچند قیمت فروش به چین حدود ۳۰ درصد کمتر از بازار اروپا است.
برای چین نیز این پروژه اهمیت راهبردی دارد. چین بزرگترین واردکننده انرژی جهان است و تلاش میکند وابستگی خود به مسیرهای دریایی را کاهش دهد. واردات گاز روسیه از مسیر زمینی، امنیت انرژی بیشتری برای پکن ایجاد میکند و در عین حال قدرت چانهزنی چین را در برابر سایر تأمینکنندگان LNG افزایش میدهد.
