به گزارش “راهبرد انرژی“، در ۳۰ آوریل، سه نهاد معتبر جهانی، یعنی بانک جهانی، آژانس بینالمللی انرژی و S&P Global بهطور همزمان هشداری جدی صادر کردند و همگی بر یک واقعیت تأکید داشتند. گزارش بانک جهانی در ۲۹ آوریل ۲۰۲۶ نشان میدهد که قیمت انرژی در سال جاری ۲۴ درصد، قیمت کود شیمیایی ۳۱ درصد و قیمت اوره تا ۶۰ درصد افزایش یافته و در مجموع قیمت کالاها ۱۶ درصد رشد کرده است؛ وضعیتی که از آن بهعنوان «بزرگترین شوک عرضه انرژی در تاریخ» یاد میشود.
در همین حال، فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، اعلام کرده که جهان روزانه ۱۳ میلیون بشکه از عرضه نفت را از دست میدهد؛ رقمی که بهمراتب فراتر از بحرانهای نفتی دهه ۱۹۷۰ یا حتی بحران ناشی از جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ است.
از سوی دیگر، دانیل یرگین، نایبرئیس S&P Global، این وضعیت را بزرگترین اختلال انرژی تاریخ توصیف میکند؛ اختلالی که تنها به نفت محدود نیست و زنجیرهای از بازارها، از گاز طبیعی مایع گرفته تا آلومینیوم، کود شیمیایی و پتروشیمی را تحت تأثیر قرار داده است. با توجه به اینکه بخش عمدهای از صادرات انرژی خلیج فارس به آسیا میرود، این منطقه فعلاً بیشترین فشار را تحمل میکند.
در چنین شرایطی، قیمت نفت برنت به حدود ۱۲۰ دلار رسیده و حتی سناریوی بدبینانه بانک جهانی نیز میانگین ۱۱۵ دلار برای سال ۲۰۲۶ را پیشبینی کرده است؛ آن هم در حالی که ذخایر جهانی هنوز به حداقل عملیاتی خود نرسیدهاند. همصدایی این سه نهاد معتبر جهانی در استفاده از عباراتی مانند «بزرگترین بحران تاریخ» نشان میدهد که با وضعیتی بیسابقه روبهرو هستیم
این بحران را باید فراتر از یک شوک قیمتی یا اختلال موقت تحلیل کرد. آنچه در حال وقوع است، گذار از یک نظام انرژی مبتنی بر «ریسکهای پراکنده و قابل جذب» به یک ساختار «ریسک متمرکز سیستماتیک» است؛ جایی که اختلال در یک گلوگاه ژئوپلیتیکی میتواند بهسرعت کل شبکه جهانی را دچار نوسان کند. تنگه هرمز عملاً به «نقاط شکست سیستم» تبدیل شدهاست.
با این حال، این ابزار ماهیتی دوگانه دارد؛ از یک سو میتواند اهرم چانهزنی ژئوپلیتیکی ایجاد کند، اما از سوی دیگر وابستگی گسترده جهانی به آن میتواند زمینهساز شکلگیری فشارها و ائتلافهای بینالمللی علیه استفادهکننده آن شود.
این وضعیت مانند شمشیری دولبه است: در دست یک بازیگر باتجربه میتواند ابزار قدرت باشد، اما در صورت استفاده نادرست، میتواند به عاملی برای تشدید تهدیدها و هزینههای ژئوپلیتیکی تبدیل شود.
