تنها یک طرف در تنگه هرمز به وضوح قانون را زیرپاگذاشته و آن ایران نیست

به گزارش “راهبرد انرژی“،  هفته‌هاست که بسیاری از کشورهای جهان، از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس گرفته تا اروپا، ایران را به نقض حقوق بین‌الملل متهم می‌کنند. اتهام آنها این است که ایران با وضع مقررات و دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز، قوانین را زیر پا گذاشته است. در شورای امنیت سازمان ملل، چندین قطعنامه برای محکوم کردن این اقدامات ایران ارائه شده است. یکی از این قطعنامه‌ها با حمایت نزدیک به ۱۴۰ کشور عضو تصویب شد. چند ساعت پیش از توافق آتش‌بس دو هفته‌ای میان ایران و آمریکا در ۷ آوریل، ۱۱ عضو شورای امنیت به قطعنامه دیگری رأی مثبت دادند که در نهایت با وتوی روسیه و چین مواجه شد.
این قطعنامه، ایران را به دلیل اقدامات نظارتی‌اش محکوم و به همه کشورهای عضو اجازه می‌داد برای بازگشایی تنگه به جنگ با ایران بروند.
‌
در مقابل، حتی یک قطعنامه در شورای امنیت برای محکوم کردن جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران ارائه نشده است. این تفاوت فاحش در واکنش‌ها، در حالی است که تنها یک طرف این درگیری به وضوح حقوق بین‌الملل را نقض کرده است و آن ایران نیست. جنگ آمریکا و اسرائیل به طور قطع غیرقانونی است و یکی از بزرگ‌ترین جنایات در حقوق بین‌الملل را رقم زده است: جنایت تجاوز.
‌
اما قانونی بودن اقدامات نظارتی ایران در تنگه هرمز، به این وضوح نیست. ایران رسماً محاصره دریایی برقرار نکرده، اما از کشتی‌ها خواسته است برای عبور از تنگه، با هماهنگی و رعایت مقررات آن عمل کنند. ایران صراحتاً عبور کشتی‌های مرتبط با آمریکا و اسرائیل را ممنوع کرده است. به نظر می‌رسد ایران در حال حاضر به همه کشتی‌های تجاری (به استثنای کشتی‌های مرتبط با آمریکا و اسرائیل) اجازه عبور می‌دهد، اما آنها باید از «مسیر هماهنگ‌شده»ای استفاده کنند که نزدیک سواحل ایران است.
‌
همچنین گزارش شده که ایران از برخی کشتی‌های عبوری عوارض دریافت می‌کند. برخلاف آمریکا، ایران می‌تواند استدلال معقولی ارائه دهد که انجام همه این کارها در چارچوب حقوق بین‌الملل است.
در عمل، جامعه بین‌المللی با ایران طوری رفتار کرده که گویی او یاغی است، نه آن دو کشوری که جنگی آشکارا غیرقانونی را علیه او آغاز کرده‌اند. این رویه با گرایش دیرینه غرب و متحدانش همسو است: استفاده از حقوق بین‌الملل برای قانونی جلوه دادن و پنهان کردن اقدامات امپریالیستی، و در عین حال محدود کردن کشورهای جنوب جهانی که در برابر سلطه غرب مقاومت می‌کنند.
‌
قانون چه می‌گوید؟
کشورها از نظر قانونی حق ندارند به جنگ بروند مگر اینکه حقی برای دفاع از خود (که دامنه محدودی دارد) داشته باشند، یا شورای امنیت به آنها اجازه دهد. این بدان معناست که آنها نمی‌توانند از جنگ یا تهدید به جنگ برای وادار کردن کشور دیگر به امتیاز دادن استفاده کنند. با این حال، دقیقاً همین کار را آمریکا و اسرائیل با آغاز جنگ علیه ایران در ۲۸ فوریه انجام دادند.
‌
علیرغم این بی‌قانونی آشکار، دولت ترامپ توجیهات سستی برای دفاعی خواندن حمله علیه ایران ارائه کرده است. اما تقریباً هیچ کس، از جمله متحدان غربی آمریکا، این توجیهات حقوقی را نپذیرفته است. جدیدترین اقدام آمریکا علیه ایران، یعنی برقراری محاصره دریایی بنادر و مناطق ساحلی ایران، نیز آشکارا غیرقانونی است. محاصره‌ها نمونه‌های بارز استفاده غیرقانونی از زور و اقدام تجاوزکارانه هستند، مگر اینکه با حق دفاع مشروع یا قطعنامه شورای امنیت توجیه شوند. محاصره آمریکا علاوه بر غیرقانونی بودن، عملاً به آتش‌بس پایان می‌دهد. هدف از محاصره آمریکا، نه دستیابی به برتری نظامی علیه ایران، بلکه افزایش اهرم فشار در مذاکرات پیش رو است.