به گزارش “راهبرد انرژی“،نشست خبری اجلاس کاپ ۷ امروز با حضور احمدرضا لاهیجان زاده معاون سازمان حفاظت محیطزیست و آرمان خرسند، رئیس مرکز امور بینالملل سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد.آرمان خورسند، رئیس مرکز امور بینالملل سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به برگزاری اجلاس کاپ ۷ در تهران، اظهار کرد: در شرایطی که کشور با مسائل مختلفی مواجه است، برگزاری این نشست با همکاری و همراهی دستگاههای مرتبط انجام شد.خورسند در تشریح پیشینه کنوانسیون تهران گفت: این کنوانسیون در سال ۲۰۰۳ به امضا رسید و در سال ۲۰۰۶ لازمالاجرا شد و کشورهای حاشیه دریای خزر عضو آن هستند.وی افزود: کنوانسیون تهران چهار پروتکل اجرایی دارد که سه پروتکل تاکنون از سوی همه اعضا پذیرفته و لازمالاجرا شده است. پروتکل آکتائو درباره حوادث و آلودگیهای نفتی، پروتکل مسکو مصوب ۲۰۱۲ درباره آلودگی ناشی از منابع و فعالیتهای مستقر در خشکی و پروتکل سال ۲۰۱۸ درباره ارزیابی آثار زیستمحیطی فرامرزی از جمله این پروتکلها هستند.خورسند ادامه داد: پروتکل عشقآباد درباره تنوع زیستی هنوز به طور کامل از سوی همه اعضا پذیرفته نشده و یک پروتکل دیگر نیز درباره پایش و تبادل اطلاعات میان کشورهای عضو در حال مذاکره است.رئیس مرکز امور بینالملل سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به همکاریهای بینالمللی در چارچوب کنوانسیون تهران اظهار کرد: این کنوانسیون بستری فراهم کرده است تا پنج کشور ساحلی خزر در قالب یک مجموعه مشترک با نهادها و صندوقهای بینالمللی محیط زیستی وارد مذاکره شوند و پروژههای مشترک تعریف کنند.
وی با اشاره به اجرای پروژه مشترک درباره آلودگیهای پلاستیکی در دریای خزر گفت: پروژههایی از این دست با همکاری کشورهای ساحلی در حال اجراست و استمرار خواهد داشت. کنوانسیون تهران همچنین امکان اجرای پروژههای دوجانبه و چندجانبه، تبادل اطلاعات درباره وضعیت آلودگیها و تنوع زیستی و همکاری با نهادهای بینالمللی را فراهم میکند.خورسند با بیان اینکه کنوانسیون تهران در مجموع کارنامه مثبتی داشته است، گفت: با حل برخی موضوعات میان اعضا، میتوان انتظار داشت روند همکاریها با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند.کاهش ۲۳ سانتیمتری تراز خزر در یک سالدر ادامه نشست، لاهیجانزاده در پاسخ به پرسشی درباره کاهش عمق دریای خزر اظهار کرد: کاهش تراز دریای خزر یکی از جدیترین موضوعات مطرحشده در کاپ ۷ است، چراکه هر پنج کشور ساحلی به درجات مختلف از این پدیده اقلیمی و محیطزیستی متضرر میشوند.وی با اشاره به روند تاریخی کاهش تراز خزر افزود: از سال ۱۹۹۵ کاهش تراز دریای خزر آغاز شد، اما در سالهای نخست این کاهش محسوس نبود. تا سال ۲۰۲۰، طی ۲۵ سال، میانگین کاهش تراز حدود ۷.۵ سانتیمتر در سال بود، در حالی که از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ این میزان به حدود ۲۰ سانتیمتر در سال رسید.معاون سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش ۲۳ سانتیمتری تراز خزر ثبت شده و مدلهای موجود نشان میدهد که با ادامه روند فعلی، این کاهش دستکم تا سال ۲۰۵۰ ادامه خواهد داشت.
وی با اشاره به تفاوت میزان پسروی در بخشهای مختلف دریای خزر گفت: در بخش شمالی خزر که کشورهای روسیه، قزاقستان و تا حدودی آذربایجان و ترکمنستان را دربرمیگیرد، به دلیل عمق کمتر، میزان پسروی شدیدتر است و در برخی مناطق به ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر رسیده و بنادر این کشورها را تحت تأثیر قرار داده است.لاهیجانزاده با بیان اینکه ایران نیز با این پدیده مواجه است، اظهار کرد: در کشور ما بیشترین میزان پسروی در استان گلستان و به دلیل شرایط توپوگرافی بستر دریا مشاهده میشود، اما این پدیده در مازندران و گیلان نیز وجود دارد.وی از تدوین یک طرح منطقهای برای مواجهه با کاهش تراز خزر خبر داد و گفت: هماهنگی منطقهای در این زمینه در حال انجام است و کلیات این طرح فردا به امضای کشورهای عضو خواهد رسید؛ البته جزئیات زیادی دارد که نیازمند توافق و اتفاق نظر کشورهای ساحلی است.معاون سازمان حفاظت محیط زیست افزود: هدف این طرح، هم مقابله و هم سازگاری با پدیده کاهش تراز دریای خزر است. همچنین حدود دو هفته دیگر نشست دیگری در ترکمنستان برگزار میشود که رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز در آن حضور خواهند داشت و موضوع تراز دریای خزر در سطح سران کشورها نیز مطرح خواهد شد.تبخیر؛ عامل اصلی افت تراز خزرلاهیجانزاده درباره عوامل مؤثر بر کاهش تراز دریای خزر گفت: بر اساس مطالعات کشورهای مختلف، چه به صورت مستقل و چه در قالب مطالعات مشترک، بیشترین اثرگذاری مربوط به تغییر اقلیم و افزایش تبخیر است.وی ادامه داد: پس از تغییر اقلیم و افزایش شدت تبخیر، کاهش آورد رودخانهها به دریای خزر نیز در این روند مؤثر است، اما سهم آن بسیار کمتر از اثر تغییر اقلیم و افزایش دماست.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به سهم رودخانه ولگا در تأمین آب خزر اظهار کرد: حدود ۸۰ درصد ورودی آب دریای خزر از طریق رودخانه ولگا تأمین میشود و ۲۰ درصد باقیمانده مربوط به رودخانههای چهار کشور دیگر است؛ سهم ایران از ورودی آب نیز حدود ۵ درصد برآورد میشود.وی افزود: کاهش ورودی رودخانهها خود متأثر از عواملی مانند کاهش بارندگی در حوزههای آبریز و احداث سدهاست. در حوزه ولگا نیز سدهایی احداث شدهاند، اما بخش عمده این سدسازیها به سالهای پیش از فروپاشی شوروی بازمیگردد و پس از آن سدسازی گستردهای در این حوزه انجام نشده است.لاهیجانزاده با بیان اینکه شدت تبخیر در خزر بسیار بیشتر از میزان کاهش آورد رودخانههاست، گفت: شدت تبخیر در دریای خزر حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیارد مترمکعب برآورد میشود، در حالی که کاهش ورودی رودخانهها بسیار کمتر از این میزان است؛ بنابراین اثرگذاری تغییر اقلیم، افزایش دما و تبخیر بر کاهش تراز خزر بسیار چشمگیرتر از کاهش ورودی رودخانههاست.وی درباره اقدامات داخلی برای سازگاری با این شرایط نیز گفت: حدود ۱۰ روز پیش طرح جامعی توسط دفتر آمایش سازمان برنامه و بودجه با همکاری وزارتخانههای مختلف برای سازگاری با کاهش تراز دریای خزر تهیه شده و دستگاههایی که از این پدیده تأثیر میپذیرند، برنامههای خود را ارائه کردهاند.لاهیجانزاده با اشاره به مذاکرات کشورهای ساحلی خزر درباره عوامل مؤثر بر کاهش تراز دریا تصریح کرد: موضوع اثرگذاری سدسازی و تغییر اقلیم از محورهای مذاکرات است و نمیتوان انتظار داشت چنین موضوعاتی به سادگی به یک تصمیم فوری تبدیل شود.
وی افزود: در مذاکرات چندجانبه، حتی درباره یک جمله و یک کلمه از متن توافق، کشورها دیدگاهها و منافع خود را مطرح میکنند. در حال حاضر نیز بیانیهای با حدود ۴۲ تا ۴۳ بند در حال تدوین است و پس از چندین جلسه آنلاین و حضوری، مذاکرات درباره مفاد آن همچنان ادامه دارد.معاون سازمان حفاظت محیط زیست خاطرنشان کرد: بنابراین موضوعاتی مانند سدسازی، کاهش آورد رودخانهها و اثر تغییر اقلیم باید در جریان مذاکرات میان پنج کشور جمعبندی شود و پس از رسیدن به توافق، میتوان درباره نتایج آن اظهار نظر کرد.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به اقدامات انجامشده برای حفاظت از فوک خزری اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که طی حدود یک ماه اخیر در نشستهای کارشناسی مطرح شده، موضوع فوک خزری بوده است.وی افزود: پیش از این، یک طرح جامع ملی برای حفاظت از فوک خزری تهیه کرده بودیم که توانستیم آن را ارتقا داده و به پیشنهاد یک طرح منطقهای تبدیل کنیم. کلیات این طرح به تأیید رسیده و در صورت تأیید سایر کشورهای منطقه، میتواند در سند نهایی اجلاس نیز مطرح شود.معاون سازمان حفاظت محیط زیست درباره دلایل مرگومیر فوکهای خزری گفت: یکی از موضوعات مطرح این است که چرا علت دقیق تلفات فوک خزری مشخص نمیشود و چرا نتایج آزمایشهای کشورهای بالادست در اختیار ایران قرار نمیگیرد.لاهیجانزاده ادامه داد: البته در حداقل دو مورد مشاهده کردهام که قزاقستان نتایج فعالیتهای علمی خود درباره این موضوع را، حتی بهصورت خلاصه، برای ایران ارسال کرده است.وی با اشاره به اینکه بخش شمالی دریای خزر به دلیل دمای پایینتر، زیستگاه اصلی فوک خزری محسوب میشود، گفت: فوکهای خزری معمولاً در بخشهای سردسیر دریای خزر زندگی میکنند و ممکن است بهصورت موردی برای تغذیه یا سایر نیازها تا بخشهای میانی و جنوبیتر نیز مهاجرت کنند.معاون سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: زمانی که تلفات رخ میدهد، معمولاً یک تا دو هفته از مرگ فوکها گذشته است و لاشههایی که در سواحل مازندران به دست ما میرسد، دیگر قابلیت لازم برای انجام برخی مطالعات و آزمایشهای علمی را ندارد.
لاهیجانزاده با اشاره به مطالعات انجامشده در قزاقستان درباره دلایل مرگ فوکهای خزری گفت: قزاقستان بیشترین مطالعات را در این زمینه انجام داده و یک بخش پژوهشی ویژه نیز برای بررسی دلایل تلفات فوک خزری اختصاص داده است، اما حتی در این مطالعات نیز علت قطعی مرگومیر مشخص نشده است.وی افزود: در گزارشهای علمی قزاقستان مجموعهای از احتمالات مطرح شده، اما محققان این کشور نیز هنوز نمیتوانند با قاطعیت بگویند که تلفات فوکها ناشی از یک عامل مشخص بوده است.معاون سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: از جمله عوامل احتمالی مطرحشده، فعالیتهای زمینلرزهای در بستر دریای خزر و احتمال خروج برخی گازها یا مواد از بستر دریا، فعالیتهای نفتی و آلودگیهای ناشی از آن و همچنین تغییرات اقلیمی است.لاهیجانزاده گفت: تغییر اقلیم با جدیت در این مطالعات مورد توجه قرار گرفته است، چراکه موجب شده زیستگاههایی که در سالهای گذشته در فصلهای سرد سال همواره پوشیده از برف و یخ بودند و شرایط مناسبی برای زندگی فوک خزری داشتند، اکنون یا فاقد برف و یخ باشند یا دوره یخبندان در آنها بسیار کوتاهتر شود.وی از بین رفتن زیستگاههای تأمینکننده منابع غذایی فوک خزری و کاهش شدید برخی گونههای ماهی مورد تغذیه این جانور را از دیگر عوامل مطرحشده دانست و افزود: در این گزارش، عوامل میکروبی، ویروسی و بیماریها نیز بررسی شدهاند و احتمال داده شده است که این عوامل بهصورت منفرد یا تجمعی در مرگومیر فوکها نقش داشته باشند.لاهیجانزاده درباره احتمال نقش بیماری دیستمپر سگسانان در تلفات فوک خزری نیز گفت: این موضوع نیز در مطالعات مطرح شده، اما درباره جزئیات آن اطلاعات بیشتری باید از تیمهای پژوهشی دریافت شود.
وی با بیان اینکه مرگومیر فوک خزری در بخش شمالی دریای خزر مشاهده میشود، اظهار کرد: به دلیل جریان آب، لاشههای فوکها به سمت سواحل جنوبی منتقل میشوند و بخشی از آنها به سواحل ایران میرسند؛ با این حال، به دلیل گذشت زمان، امکان انجام مطالعات دقیق روی لاشههای رسیده به ساحل محدود است.معاون سازمان حفاظت محیط زیست همچنین با اشاره به برنامه اقدام حفاظت از فوک خزری گفت: این برنامه یکی از ابتکارات جمهوری اسلامی ایران است و در سایت اجلاس کاپ ۷ نیز محور بصری ویژهای به موضوع فوک خزری اختصاص داده شده است.لاهیجانزاده خاطرنشان کرد: در سال پیشرو و در دو سالی که جمهوری اسلامی ایران ریاست کنوانسیون تهران را برعهده خواهد داشت، موضوع فوک خزری بهعنوان تنها پستاندار دریای کاسپین، یکی از موضوعات اولویتدار خواهد بود و همکاری میان کشورهای منطقه برای حفاظت از این گونه دنبال خواهد شد.
