به گزارش “راهبرد انرژی“، بر اساس گزارش ماه می آژانس بینالمللی انرژی و آمار تکمیلی ژورنالهای تخصصی صنعت روانکار، بحرانهای فعلی در خاورمیانه ، یک شوک عرضه بیسابقه در شریان تولید و تامین مواد اولیه این صنعت ایجاد کرده است.
همانگونه که ظرفیتهای مورد نیاز پالایشی بازار نفت خام ، ظرف سه ماهه دوم ۲۰۲۶ به نسبت مدت مشابه قبل خود، با کاهش ۴.۵ میلیون بشکه ای تجربه شده است طبعا دیگر صنایع پایین دستی و از جمله روغن پایه نیز از تاثیرات این آمار در امان نبوده است.
بیش از یک میلیارد بشکه نفت خام از تولیدکنندگان خلیج فارس از مدار خارج شده است ودر ادامه این روند با کاهش ۲۱ درصدی از ظرفیت جهانی تولید روغن پایه گروه ۳ روبرو بوده ایم که که معادل حدود ۱۰٪ از کل ظرفیت جهانی روغن پایه است و این آمار بسیار حائز اهمیت خواهد بود و کاهش ۵ میلیون بشکهای در روز تقاضای نفت خام پالایشگاهها در آوریل ۲۰۲۶ نیز نشاندهنده کاهش شدید فعالیت پالایشگاهی بوده است.
این ارقام نشان میدهد که ظرفیت تولید روغن پایه در خاورمیانه (بهویژه عربستان، امارات، بحرین ) به شدت نزولی بوده که این روند کاهشی به دیگر کشورهای همسایه و حتی قارههای دورتر نیز سرایت کرده است .
قاره اروپا که قبل از تنشهای کنونی ، به دلایل دیگری دچار کاهش ظرفیتهای پالایشگاهی بوده ، هم اکنون با چالش جدیدتری روبرو شده و کاهش شدید عرضه روغنهای پایه گروه 3 از ظرفیت خاورمیانه ، برای بازار تولید و مصرف آنان بغرنج بوده است . چرا که این بازار اروپایی به علت حضور خودروهای مدرن و نیاز مبرم به فرمولاسیونهای غنی و سنتتیک برای روانکاری موتورهای آن ، سهمی بین ۳۵ تا ۴۰ درصدی از مصرف روغن پایه گروه 3 را به خود اختصاص داده اند.
به نظر می رسد که تولیدکنندگان اروپایی با جایگزین کردن روغن پایه گروه +2 پلاس و یا گروه 3 با کیفیت پایین تر از پالایشگاههای خاورمیانه ، سعی دارند تا با این چالش مقابله کنند . بنابراین افزایش قیمت تمام شده روغنهای سنتتیک در قاره سبز به صورت فزاینده بر بازار مصرفی آنان سایه انداخته و درنتیجه تولید کنندگان برای تعدیل این روند افزایش 50-40 درصدی روغن پایه گروه ۳، با تغییر ذائقه فرمولی خود سعی داشته اند تا شیب تند افزایش قیمتها را برای مصرف کننده قابل تحمل تر نمایند که البته در نهایت با افزایش 40-30 درصدی محصول نهایی در بازار ، قضاوت شده اند .
استفاده از روغن پایه گروه 3 در فرمولاسیون روانکارهای خودرویی ، علاوه بر رعایت استانداردهای زیست محیطی تدوین شده همین کشورهای اروپایی ، در راستای طول عمر و سازگاری بیشتر با آلیاژهای موتور خودروها و زمان طولانی تر سرویس تعویض آنها بوده است که در جایگزینی با روغن پایه گروه +2 ، این راندمان ها ضعیفتر شده و کاهش پایداری حرارتی و افزایش مصرف روغن در موتورهای مدرن را به همراه خواهد داشت.
همچنین گیربکسهای مدرن خودروهای نسل جدید نیز از آسیبهای احتمالی این بحران ، با تغییرات فرمولاسیون ، در امان نخواهند ماند . .به عنوان مثال روغن گیربکس CVT (Continuously Variable Transmission) به ویسکوزیته پایین و پایداری حرارتی بالا و ضریب اصطکاک دقیق برای تسمه وزنجیر نیاز دارد که در صورت تغییر فرمولاسیون و جایگزین کردن روغن پایه گروه 3 با گروه 2، با کاهش پایداری حرارتی وافزایش دمای گیربکس و کاهش عمر مفید تسمه وافزایش احتمال لغزش تسمه و خرابی زودرس آن توام خواهد شد .
همچنین ، روغن گیربکس DCT (Dual Clutch Transmission) به ویسکوزیته مناسب و پایداری بالا در دمای بالا و همچنین خاصیت ضد سایش بالا نیازمند است که در صورت تغییر فرمولاسیون ، می توان روغن دنده با قیمت مناسب تری را تولید کرد ولی این تغییرات می تواند باعث سایش زودرس کلاچهای دوگانه و کاهش عمر مفید گیربکس و افزایش لرزش و ناپایداری در تعویض دنده شود . این مهم را می توان به گیربکسهای دوکلاچه ۱۰ سرعته نیز تعمیم داد که از حساسیت بیشتری برخوردار بوده و درصورت عدم استفاده از مواد اولیه حرفه ای ، با کاهش عمر روانکار از ۵۰ هزار کیلومتر به ۲۰ هزار کیلومتر و کمتر خواهد بود. همین تغییرات فرمولاسیون برای گیربکسهای AT می تواند به افزایش کف و کاهش راندمان هیدرولیکی و کاهش عمر مفید مبدل گشتاور و افزایش احتمال خرابی شیرهای برقی و شیرهای هیدرولیک منجر شود.
با توجه به شرایط فعلی خروجی پالایشگاههای تولیدی روغن پایه گروه ۳ تا پایان سال ۲۰۲۶ ، احتمالا می توان افزایش قیمت این محصول استراتژیک را 70-50 درصد بالاتر از قیمت آن نسبت به قبل از بحران فعلی انتظار داشت که البته این محاسبات برای کشورهای اروپایی پیش بینی شده است و طبیعتا برای کشور ایران بایستی ضریب موثر تحریمها را نیز محاسبه نمود .
همچنین در خصوص دیگر روغن پایه های سنتتیک مانند پلی الفا اولفین ها نیز تجربه افزایش ۳۰ الی ۵۰ درصدی دور از ذهن نخواهد بود.
معمولا شرکتهای بزرگ و صاحب نام در اینگونه بحرانها با حفظ کیفیت اولیه محصولات خود را با افزایش قیمت در بازار عرضه می کنند حال آنکه تولید کنندگان ضعیف تر، احتمالا با کاهش کیفیت خود سعی می کنند تا از مزیت قیمتهای رقابتی در بازار بهره مند شوند و البته در موازات دو مورد قبل نمی بایستی از گزند تولیدات تقلبی با برچسبهای دروغین ، در این آشفته بازار غافل بود.
در پایان باید تکید کرد که مصرف کنندگان می توانند با انتخاب درست خود را از آسیبهای پنهان محصولات ضعیف تر ، مصون نگه داشته شده و در صورت معذوریت در انتخاب محصول باکیفیت و گران قیمت فعلی ، بایستی با در نظر داشتن عمرمفید کوتاهتر محصولات درجه کیفی ضعیف ، نسبت به پایش منظم روانکارها و کوتاه کردن زمان سرویس دوره ای و تعویض این سیالات موثر ، فاکتورهای آسیب زننده در خودروی خود را کنترل نمایند.
