به گزارش “راهبرد انرژی“،برخلاف اهداف اولیه دولت ترامپ در حمایت از سوختهای فسیلی، درگیری نظامی موسوم به «عملیات خشم حماسی» و بنبست نظامی در تنگه هرمز، به جای تقویت جایگاه نفت، به کاتالیزوری برای گذار جهانی به سمت انرژیهای تجدیدپذیر تبدیل شده است.
افزایش بیسابقه قیمت نفت و گاز، بیش از ۴۰ کشور را مجبور به اتخاذ تدابیر اضطراری کرده و امنیت انرژی را به اولویت اول دولتها تبدیل نموده است.
در حالی که رئیسجمهور ایالات متحده بر بازگشت به زغالسنگ و کاهش حمایت از انرژیهای سبز تأکید دارد، اقدامات او به طور ناخواسته موقعیت چین را به عنوان قدرت مسلط در تولید تجهیزات انرژی پاک تثبیت کرده و وابستگی جهانی به نفت خاورمیانه را به سرعت کاهش میدهد.
تحلیل وضعیت بحران انرژی و تأثیرات جهانی
درگیری فعلی در تنگه هرمز باعث ایجاد یک بحران بیسابقه در زنجیره تأمین سوختهای فسیلی شده است. این وضعیت پیامدهای فوری و گستردهای بر اقتصاد جهانی داشته است:
اقدامات اضطراری کشورها: طبق گزارش ردیاب بحران انرژی آژانس بینالمللی انرژی، نزدیک به ۴۰ کشور اقدامات فوری انجام دادهاند. به عنوان مثال، کشور لائوس روزهای تحصیلی را به سه روز در هفته کاهش داده و نپال برای صرفهجویی، فراخوان پر کردن کپسولهای گاز پختوپز به صورت نیمه را صادر کرده است.
فشار بر اقتصادهای توسعهیافته: بانک مرکزی انگلستان پیشبینی کرده است که تأثیر افزایش قیمتها بر کشورهای با درآمد بالا بسیار دردناک خواهد بود.
تهدید کشورهای در حال توسعه: افزایش هزینههای انرژی و کود شیمیایی میتواند منجر به فجایع اقتصادی عمیق در کشورهای فقیرتر شود.
تغییر پارادایم؛ از دهه ۱۹۷۰ تا عصر حاضر
تفاوت بنیادین بحران فعلی با شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ در دسترسی به جایگزینهای ارزانقیمت است. در شوکهای نفتی دهه هفتاد میلادی، راهکار اصلی تکیه بر استانداردهای بهرهوری سوخت و انرژی هستهای بود؛ چرا که جایگزینها محدود و گرانقیمت بودند و تمرکز اصلی بر «کاهش اجباری مصرف» قرار داشت. اما در بحران فعلی (سال ۲۰۲۶)، راهکار اصلی برقیسازی حملونقل و استفاده از انرژیهای بادی و خورشیدی است. این جایگزینها ارزان، فراوان و در حال گسترش سریع هستند و تمرکز دولتها را به یک گذار ساختاری و دائمی به تکنولوژیهای پاک تغییر دادهاند.
◇ حدود ۴۵ درصد از نفت خام مصرفی جهان در بخش حملونقل جادهای استفاده میشود. امروزه برقیسازی این بخش بسیار ارزانتر از گذشته است. در پی جنگ ایران، تقاضا برای خودروهای برقی جهش خیرهکنندهای داشته است؛ به طوری که در اروپا، تقاضا در ماه مارس ۵۱ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته و مدیر شرکت رنو در بریتانیا این وضعیت را یک «تغییر ساختاری عظیم» نامیده است.
واکنشهای استراتژیک در سطح بینالمللی
دولتها اکنون به این نتیجه رسیدهاند که عبور آزادانه از تنگه هرمز دیگر تضمینشده نیست و این امر منجر به تغییر سیاستهای کلان شده است:
کره جنوبی: رئیسجمهور «لی جائه میونگ» اعلام کرده است که تکیه بر انرژیهای فسیلی آیندهای بسیار پرخطر دارد و گذار سریع به انرژیهای تجدیدپذیر را یک ضرورت ملی برای بقا میداند.
هند: این کشور موفق شده است سهم انرژی خورشیدی در تولید برق خود را از ۰.۵ درصد در دهه گذشته به ۹ درصد در سال جاری برساند. همچنین هند در حال حاضر پیشگام در خرید وسایل نقلیه الکتریکی سهچرخ در جهان است.
ویتنام: طرحهای ساخت پایانه بزرگ گاز طبیعی مایع لغو و پروژههای انرژی تجدیدپذیر جایگزین آن شده است.
پاکستان: رونق استفاده از پنلهای خورشیدی پشتبامی که از شوک انرژی سال ۲۰۲۲ آغاز شده بود، در پی بحران فعلی شتاب بیشتری گرفته است.
امارات متحده عربی: خروج غافلگیرکننده این کشور از سازمان اوپک به عنوان تلاشی برای فروش حداکثری ذخایر نفت و گاز در سالهای باقیمانده از عصر سوختهای فسیلی تعبیر میشود.
پیامدهای ژئوپلیتیک و ذینفعان اصلی
اقدامات دولت ایالات متحده، به جای تقویت قدرت این کشور، منجر به تغییر موازنه قدرت به نفع رقبای استراتژیک شده است:
ظهور «دولت الکترونیکی» چین: چین به عنوان تولیدکننده پیشرو در جهان در زمینه پنلهای خورشیدی، باتریها و خودروهای برقی ارزانقیمت، برنده اصلی و بلامنازع این چرخش جهانی است.
سیاستهای تهاجمی واشینگتن ناخواسته جایگاه چین را به عنوان قدرت برتر در تولید فناوریهای سبز به شدت تقویت کرده است.
