به گزارش “راهبرد انرژی“، بحران تأمین گازوئیل در اروپا، با وجود آزادسازی بخشی از ذخایر راهبردی کشورهای عضو گروه ۷، همچنان ادامه دارد. کاهش صادرات سوخت از سوی چین، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و کاهش عرضه روسیه و همچنین افت واردات از سایر مبادی، بازار گازوئیل اروپا را بیش از پیش تحت فشار قرار داده است.
اروپا که طی دهه‌های گذشته به دلیل سیاست‌های تشویقی و ساختار حمل‌ونقل خود وابستگی بالایی به گازوئیل پیدا کرده، اکنون با واقعیتی دشوار روبه‌رو است: ظرفیت پالایش داخلی کاهش یافته و هم‌زمان دسترسی به منابع وارداتی نیز محدودتر شده است.
چین؛ حلقه دیگری از زنجیره محدودیت عرضه
چین در هفته جاری اعلام کرده است که برای تأمین نیاز بازار داخلی، صادرات سوخت خود را در ماه جاری متوقف خواهد کرد. این تصمیم تنها به گازوئیل محدود نمی‌شود و پالایشگاه‌های چینی در حال کاهش یا لغو برخی محموله‌های بنزین و سوخت جت نیز هستند.
این تحول برای بازار اروپا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هرگونه کاهش عرضه از سوی یکی از صادرکنندگان بزرگ آسیایی، رقابت بر سر محموله‌های موجود در بازار جهانی را تشدید می‌کند.
از سوی دیگر، گزارش‌هایی درباره فشار دولت آمریکا بر کشورهای اروپایی برای آزادسازی ذخایر گازوئیل منتشر شده است. در چنین شرایطی، اروپا با گزینه‌های محدودی برای جبران کاهش عرضه مواجه است.
گازوئیل همچنان یکی از سوخت‌های حیاتی اقتصاد اروپاست. اگرچه مصرف آن در خودروهای سواری نسبت به گذشته کاهش یافته، اما ماشین‌آلات سنگین، کشاورزی، حمل‌ونقل جاده‌ای و بخش مهمی از فعالیت‌های صنعتی همچنان به آن وابسته‌اند. بنابراین هرگونه اختلال پایدار در عرضه گازوئیل می‌تواند به سرعت از بازار انرژی به هزینه‌های حمل‌ونقل، تولید و در نهایت قیمت کالاها منتقل شود.
بر اساس گزارش یورونیوز، قیمت بنزین در اتحادیه اروپا از ابتدای سال جاری حدود ۲۹ درصد افزایش یافته، در حالی که افزایش قیمت گازوئیل حدود ۴۰ درصد بوده است.
واردات اروپا کاهش یافته است
شرکت ورتکسا (Vortexa) نیز درباره کاهش واردات گازوئیل به اروپا هشدار داده است. بر اساس داده‌های این شرکت، حجم واردات گازوئیل اروپا در ماه سپتامبر به حدود یک میلیون بشکه در روز رسیده که حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز کمتر از سپتامبر سال گذشته است.
میک استراتمن، تحلیلگر ورتکسا، با اشاره به کاهش حجم محموله‌های در راه اروپا، نسبت به ادامه محدودیت عرضه در ماه اکتبر نیز هشدار داده است.
هم‌زمان، فعالیت پالایشگاه‌های اروپایی در ماه سپتامبر کاهش یافت. بخشی از این کاهش به عملیات تعمیر و نگهداری پالایشگاه‌ها مربوط می‌شود؛ اقداماتی که به دلیل ضرورت حفظ عرضه در ماه‌های گذشته تا حد امکان به تعویق افتاده بود.
اما تعمیرات پالایشگاهی را نمی‌توان برای همیشه به تعویق انداخت. ادامه این تأخیرها می‌تواند احتمال توقف‌های ناخواسته و کاهش بیشتر تولید داخلی فرآورده‌های نفتی را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، بازار اروپا هم‌زمان از دو طرف تحت فشار قرار گرفته است: کاهش واردات و کاهش تولید داخلی.
چرا اروپا تا این اندازه به واردات وابسته است؟
ریشه این مشکل را باید در ساختار انرژی اروپا جست‌وجو کرد.
دهه‌ها سیاست‌های مالیاتی و تشویقی، استفاده از خودروهای دیزلی را در اروپا گسترش داد. در نتیجه، این قاره به‌تدریج با ساختاری مواجه شد که در آن مصرف گازوئیل بالاست، در حالی که تولید پالایشگاهی آن برای پاسخ‌گویی کامل به تقاضا کافی نیست.
گئورگ زاخمان، تحلیلگر اندیشکده بروگل (Bruegel)، در توضیح این وضعیت گفته است که سیاست‌های چند دهه گذشته موجب شده ناوگان خودرویی اروپا در مقایسه با مناطقی مانند آمریکا وابستگی بیشتری به گازوئیل داشته باشد. به همین دلیل، اتحادیه اروپا از نظر ساختاری با مازاد بنزین و کمبود گازوئیل مواجه شده است.
از سوی دیگر، سیاست‌های اقلیمی اروپا نیز طی سال‌های گذشته بر اقتصاد پالایشگاهی این قاره تأثیر گذاشته است. افزایش هزینه‌های انتشار کربن، مالیات‌ها و مقررات زیست‌محیطی، در کنار عوامل اقتصادی، موجب تعطیلی بخشی از پالایشگاه‌های اروپا شده است.
در نتیجه، اروپا ظرفیت قابل‌توجهی از پالایشگاه‌های خود را از دست داده و وابستگی آن به واردات فرآورده‌های نفتی افزایش یافته است.
فشار بر ذخایر راهبردی آلمان و فرانسه
آلمان و فرانسه در مجموع سهم قابل‌توجهی از ذخایر راهبردی گازوئیل اروپا را در اختیار دارند. برآوردها از وجود حدود ۳۹ میلیون تن گازوئیل در ذخایر اتحادیه اروپا حکایت دارد؛ حجمی که در صورت استفاده گسترده می‌تواند برای مدتی بخشی از نیاز بازار را پوشش دهد.
اما آزادسازی ذخایر، راه‌حل بحران نیست؛ بلکه بیشتر یک ابزار موقت برای مدیریت اختلال در عرضه است.
اگر روند کاهش واردات ادامه پیدا کند، اروپا ناچار خواهد بود برای جلوگیری از کمبود شدید سوخت، بخشی از ذخایر راهبردی خود را وارد بازار کند. این اقدام می‌تواند از شدت فشار کوتاه‌مدت بکاهد، اما در مقابل، سطح ذخایر قابل‌اتکا برای ماه‌های بعد را کاهش خواهد داد.
به همین دلیل، مسئله اصلی اروپا فقط تأمین گازوئیل در هفته‌ها یا ماه‌های آینده نیست؛ بلکه بازسازی یک زنجیره پایدار عرضه است.
آیا بحران ادامه خواهد داشت؟
پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به وضعیت تجارت جهانی فرآورده‌های نفتی بستگی دارد.
حتی بدون محدودیت احتمالی صادرات گازوئیل آمریکا، واردات از این کشور به‌تنهایی نمی‌تواند کاهش عرضه ناشی از تحولات روسیه، چین و برخی دیگر از صادرکنندگان را به‌طور کامل جبران کند. اگر صادرات آمریکا نیز محدود شود، فشار بر بازار اروپا افزایش بیشتری خواهد یافت.
از سوی دیگر، بازگشت کامل جریان صادرات فرآورده‌های نفتی از خلیج فارس نیز به عادی شدن شرایط حمل‌ونقل دریایی و بازگشت تردد پایدار نفتکش‌ها از مسیر تنگه هرمز وابسته است.
در شرایط کنونی، هرچند نشانه‌هایی از بهبود جریان نفت خام گزارش می‌شود، اما بازار فرآورده‌های نفتی هنوز به همان سرعت به وضعیت عادی بازنگشته است.
بنابراین، اروپا در برابر یک معادله دشوار قرار دارد: مصرف بالای گازوئیل، ظرفیت پالایشگاهی محدود، کاهش واردات و افزایش رقابت جهانی برای محموله‌های موجود.
تا زمانی که عرضه جهانی فرآورده‌های نفتی افزایش نیابد و مسیرهای اصلی صادراتی به وضعیت عادی بازنگردد، فشار بر بازار گازوئیل اروپا می‌تواند ادامه پیدا کند. در چنین شرایطی، استفاده از ذخایر راهبردی ممکن است ناگزیر باشد، اما ذخایر نیز منبعی نامحدود نیستند و نمی‌توانند جایگزین پایدار برای عرضه از دست‌رفته باشند.
