به گزارش “راهبرد انرژی“،تئاتر، آینهای از دردها، دغدغهها و رنجهای جاری در زندگی انسان است؛ هنری که اگر با اصالت، اندیشه و پژوهش همراه شود، میتواند لایههای عمیق ذهن و ناخودآگاه مخاطب را به حرکت درآورد.
سیروس کهورینژاد، هنرمندی که بخش قابل توجهی از فعالیتهایش با فرهنگ، آیینها و زیست جنوب ایران پیوند خورده است، این روزها نمایش تازه خود با عنوان «مجهول ابن عجل» را در تماشاخانه طهران روی صحنه دارد؛ نمایشی که نویسندگی و کارگردانی آن را نیز بر عهده گرفته و یکی از نقشهای آن را بازی میکند.
این نمایش از اول مهرماه اجرا شده و با فضایی آرکاییک و نشانهشناختی، مخاطب را وارد جهانی میکند که در آن اسطوره، مرگ، رنج، هویت و میل به جاودانگی درهم تنیدهاند.
داستان نمایش درباره مردی از خطه جنوب است که در پی مرگ خویش قرار دارد، اما در مسیر خود با زنی جادویی روبهرو میشود و درمییابد که هویتش با آرش کمانگیر پیوند خورده و در خاطرات مردم جاودانه شده است.
از آرش کمانگیر تا انسان امروز
کهورینژاد در شکلگیری «مجهول ابن عجل» تلاش کرده است بدون رفتن به سمت اقتباسی مستقیم از داستان آرش، از ظرفیت این اسطوره ماندگار ایرانی برای طرح پرسشهایی درباره انسان معاصر استفاده کند.
او پیش از این نیز ارادت خود را به «آرش کمانگیر» زندهیاد سیاوش کسرایی داشته و همواره این دغدغه را دنبال میکرده که بتواند این اسطوره ایرانی را به شکلی متفاوت وارد فضای تئاتر کند.
در نگاه او، مسئله اصلی این نبوده که صرفاً روایت آرش روی صحنه بازسازی شود، بلکه پرسش مهمتر این بوده است که اگر آرش در روزگار امروز زندگی میکرد، در برابر رنجهای انسان معاصر و دردهای جاری جامعه چه واکنشی نشان میداد.
از همین منظر، «مجهول ابن عجل» بیش از آنکه بازخوانی یک اسطوره باشد، تلاشی برای پیوند دادن اسطوره با وضعیت انسان امروز است.
نشانههایی برای فعال کردن ناخودآگاه مخاطب
کهورینژاد برای روایت این جهان از ساختاری نشانهشناختی و فضایی نزدیک به سورئالیسم نشانهها بهره گرفته است؛ رویکردی که قرار است مخاطب را تنها به دنبال کردن یک داستان خطی محدود نکند، بلکه او را به کشف نشانهها و معناهای پنهان اثر وادارد.
در مرکز این روایت، نویسندهای قرار دارد که شخصیتهای خلقشده توسط خودش، او را برای کشتن به مسیری میبرند. آنها خودکشی را گناهی نابخشودنی میدانند و به همین دلیل تصمیم گرفتهاند خالق خود را از میان بردارند تا خود نیز از رنج زندگی رها شوند.
اما این مسیر به نقطهای متفاوت میرسد. نویسنده در جریان این مواجهه دچار تحول میشود و در نهایت، با انتخاب جاودانگی، مرگ را به چالش میکشد.
از نگاه کارگردان، یکی از محورهای اصلی نمایش این است که انسان، فارغ از جغرافیا و موقعیت زندگی، همواره در معرض لحظههای تراژیک قرار دارد و از یک لحظه تراژیک به لحظهای دیگر حرکت میکند. به همین دلیل، مخاطب نمایش نیز محدود به گروه یا قشر خاصی نیست؛ هر مخاطبی که بتواند بخشی از داستان شخصی خود را در این روایت پیدا کند، میتواند با اثر ارتباط برقرار کند.
زبان؛ بخشی از هویت نمایش
یکی دیگر از ویژگیهای «مجهول ابن عجل»، استفاده از زبانی فاخر و کهن است؛ انتخابی که به فضای اسطورهای و آرکاییک اثر نیز ارتباط مستقیم دارد.
کهورینژاد معتقد است زبان امروز جامعه با نوعی آلودگی و فاصله گرفتن از ریشههای واژگانی خود روبهرو شده است. از نگاه او، بسیاری از واژهها بدون شناخت ریشه و پیشینهشان مورد استفاده قرار میگیرند و همین مسئله به تدریج بخشی از ظرفیت فرهنگی زبان فارسی را کمرنگ کرده است.
او در همین زمینه به ادبیات کلاسیک ایران اشاره میکند و معتقد است فردوسی و حافظ، با وجود آنکه با زبان مردم سخن میگفتند، از زبانی غنی، دقیق و سرشار از ظرفیتهای ادبی استفاده میکردند.
به باور او، واژههایی مانند «درود» و «بدرود» که امروز ممکن است برای برخی غریب به نظر برسند، بخشی از سرمایه فرهنگی زبان فارسی هستند و تئاتر و ادبیات نمایشی نیز نباید از این ریشههای زبانی فاصله بگیرند.
یک ماه تمرین فشرده برای رسیدن به اجرا
پشت صحنه «مجهول ابن عجل» نیز مانند ساختار خود نمایش، حاصل یک فرآیند فشرده و مستمر بوده است.
گروه اجرایی حدود یک ماه و روزانه پنج ساعت تمرین کرده است. بخشی از بازیگران این نمایش از دانشجویان تئاتر و هنرمندان جوانی هستند که پیشتر نیز در نمایش «چهلگیس» با کهورینژاد همکاری داشتهاند.
کهورینژاد شکلگیری یک گروه منسجم و کمحاشیه را یکی از دستاوردهای این دوره تمرین میداند؛ گروهی که به گفته او، اعضایش با علاقه و تعهد درگیر فرآیند خلق اثر شدهاند.
از نگاه او، هنرمند واقعی کسی است که ایده هنری را تنها در زمان حضور روی صحنه دنبال نمیکند، بلکه با آن زندگی میکند، درباره آن میاندیشد و هر روز تلاش میکند آن را دوباره و خلاقانه بازسازی کند. در چنین نگاهی، تئاتر صرفاً یک حرفه نیست، بلکه بخشی از شیوه زندگی هنرمند است.
دغدغههای تئاتر؛ از گیشه تا مدیریت فرهنگی
بخش دیگری از دیدگاههای کهورینژاد به مشکلات ساختاری تئاتر ایران بازمیگردد. او ورود برخی افراد از سینما به تئاتر بدون برخورداری از پیشینه و شناخت کافی از این هنر را یکی از چالشهای موجود میداند و معتقد است تئاتر نباید صرفاً با معیارهای گیشه سنجیده شود.
از نگاه او، تئاتر باید جایگاه خود را به عنوان هنری اندیشهورز و منتقد حفظ کند و نباید برای جلب مخاطب یا دستیابی به فروش بیشتر، از هویت و شأن هنری خود فاصله بگیرد.
او همچنین بر ضرورت توجه جدیتر به تئاتر شهرستانها تأکید دارد و ایجاد ساختاری مستقل و کارآمد برای مدیریت تئاتر کشور را ضروری میداند.
کهورینژاد همچنین معتقد است مسئولان و نمایندگان مجلس میتوانند با حضور مستقیم در سالنهای تئاتر، ارتباط نزدیکتری با مسائل فرهنگی و اجتماعی جامعه پیدا کنند؛ زیرا بخشی از نقدهایی که در فضای عمومی مطرح میشود، در تئاتر به شکل زنده و ملموس روی صحنه بازتاب پیدا میکند.
از دیدگاه او، نگرانی اصلی باید متوجه تئاتری باشد که فاقد اثرگذاری و تفکر است، نه نمایشی که تلاش میکند مخاطب را به اندیشیدن وادار کند.
هنر اصیل در گرو مطالعه و پژوهش
در نگاه کهورینژاد، هنر اصیل بدون مطالعه، پژوهش و تلاش مستمر شکل نمیگیرد. او بر این باور است که تقویت اندیشهگرایی در جامعه، بهویژه در میان نسل جوان، نیازمند ایجاد زمینه مناسب برای دسترسی به کتاب و منابع فرهنگی است.
از این منظر، فرهنگسازی نباید به شعار محدود شود؛ بلکه باید با فراهم کردن امکان دسترسی مردم به کتاب، تئاتر و دیگر اشکال هنر، زمینه ارتباط نسل جدید با فرهنگ ریشهدار و اصیل فراهم شود.
او در همین زمینه بر اهمیت کتابخانهها و گسترش فرهنگ مطالعه تأکید دارد و کاهش توجه جامعه به کتاب را تنها یک مسئله فرهنگی نمیداند، بلکه آن را نشانهای از کمرنگ شدن جایگاه اندیشه و تفکر در زندگی روزمره تلقی میکند.
عوامل و عوامل اجرایی نمایش
نمایش «مجهول ابن عجل» به نویسندگی و کارگردانی سیروس کهورینژاد و تهیهکنندگی علی الوندی و مهدی ستایشگر، از اول مهرماه در تماشاخانه طهران روی صحنه رفته است.
بازیگران: سیروس کهورینژاد، حمید رمضانی، بیتا خسروی، نیلوفر زمانی، بهنام زرستونیا، آزاده محمدزاده، صحیفه رنگرز، راضیه اسماعیلی، سید محمدحسین صالحی، محمد ترابی کنجین و نرگس درخواه.
دستیار هنری: حمید رمضانی
دستیار کارگردان: ابوالفضل عبدالی
ساخت ماسک و آکسسوار: سیروس کهورینژاد
آهنگساز: محمد کهورینژاد
مدیر صحنه: نگار افلاکی
مدیر تبلیغات: روزبه کهورینژاد
طراح لباس و گرافیست: آذر طهماسب نظامی
عکاس و فیلمبردار: مسعود کهورینژاد
مسئول صدا: زهرا اسماعیلی
نمایش «مجهول ابن عجل» هر شب ساعت ۱۹ در سالن «مدهآ»ی تماشاخانه طهران روی صحنه میرود و اجرای آن تا ۱۸ مهرماه ادامه خواهد داشت.
در نهایت، این نمایش را میتوان تلاشی برای بازخوانی اسطوره در نسبت با انسان معاصر دانست؛ روایتی که در آن مرگ و زندگی، رنج و رهایی، هویت و جاودانگی در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا مخاطب، در میان نشانههای صحنه، بخشی از روایت شخصی خود را جستوجو کند.
