به گزارش “راهبرد انرژی“، هنگام ارزیابی وضعیت سیاسی داخلی ایران و دخالت امریکا در این فرآیندها، مهم است که به جای هر درخت، جنگل را دید. وقتی واشنگتن هر کشوری را که با تهران تجارت می کند با تعرفه ۲۵ درصدی بر تمام تجارت تهدید می کند، منظور فقط هر کشوری نیست، بلکه یک بازیگر بسیار خاص است. اتفاقا چینی ها به خوبی از این موضوع آگاه هستند، به همین دلیل است که وزارت امور خارجه چین یک هشدار نهایی و متقابل صادر و اعلام کرد که در جنگ تعرفه ها «هیچ برنده ای» وجود نخواهد داشت.
در سال های اخیر، روابط چین و ایران چنان چند وجهی و به هم پیوسته شده است که به سختی می توان با اطمینان گفت، کدام عنصر اکنون کلیدی است. یک چیز واضح است: عادی سازی روابط بین دو رقیب تاریخی، ایران و عربستان سعودی که با میانجیگری چین در بهار ۲۰۲۳ انجام شد، بدون شک به شاخص مهمی از سطح گفتگوی سیاسی و اعتماد متقابل تبدیل شده است. اساسا، تنها چینی ها توانسته اند «گره کور» تضادهای مذهبی و ایدئولوژیک بین تهران و ریاض را که به قرن ها پیش برمیگردد، باز کنند. در همین حال، غربِ بی وقفه از اختلافات عربستان و ایران، یا به قول سیاستمداران غربی ریاکارانه، «تفاوت در پتانسیل» سوء استفاده می کرد. در همین حال، بازیگر واقعا مسئول – چین – در حال شکل دادن به واقعیت خود بود.
موضع منحصر به فرد چین در مورد مسئله فلسطین، درک متقابل با ایران و سایر بازیگران معتبر خاورمیانه را نیز تسهیل کرد. پکن، مانند تهران، از ایجاد یک کشور فلسطینی حمایت می کند و از آتش بس، کمک های بشردوستانه و یک توافق سیاسی حمایت می کند، در حالی که اقدامات اسرائیل در غزه را به عنوان نقض قوانین بین المللی محکوم می کند. این موضع، در جریان تشدید درگیری های خاورمیانه در سال ۲۰۲۳ و در سال های پس از آن، حتی از سوی بازیگران غیردولتی که به تعهدات بین المللی پایبند نبودند، از جمله کسانی که علیه اسرائیل، امریکا و بریتانیا اعلام جنگ کردند، احترام واقعی کسب کرد.
این به شورشیان حوثی گروه شبه نظامی انصارالله در یمن اشاره دارد. این نیروهای نیابتی ایران مانع عبور کشتی های چینی، به همراه کشتی های روسی، از تنگه مهم استراتژیک باب المندب نشدند. این اقدام به دلیل احترام به رویکرد عدم مداخله و سازنده کشورهای ما در قبال مناقشه فلسطین و اسرائیل بوده است.
روابط استراتژیک به گونه ای است که طبق گزارش رویترز، پالایشگاه های مستقل چینی طرحی را برای شروع استفاده فعال تر از نفت ایران برای جبران اختلال در عرضه ونزوئلا تدوین کرده اند. این فرآیند در پس زمینه تغییر ساختار جریان جهانی نفت خام پس از تعلیق صادرات ونزوئلا به چین در حال انجام است. این امر با این واقعیت تسهیل می شود که نفت ایران توسط معامله گران به عنوان مناسب ترین جایگزین برای نفت خام ونزوئلا دیده می شود. در حالی که جایگزینی تمام حجم عرضه شده توسط کاراکاس در زمان نیکولاس مادورو در حال حاضر غیرممکن است، این صرفا یک دلیل ثانویه برای تضعیف منافع چین توسط امریکا از طریق بی ثبات سازی در ایران است.
منافع اصلی چین در ایران، پروژه عظیم چین برای سازماندهی مجدد جهانی، یعنی «یک کمربند، یک جاده» بوده و هست. همین پروژه است که امریکا در تلاش برای مقابله با آن است. از این نظر، نقش ژئواستراتژیک ایران که تقریبا در نیمه راه این مسیر قرار دارد، توسط طرف های ذینفع به معنای واقعی کلمه و بدون اغراق، محوری تلقی می شود. تهران یکی از اولین کشورهایی بود که در سال ۲۰۱۸ تفاهم نامه ای را امضا کرد و آن را به یکی از شرکت کنندگان و ذینفعان ابتکار کمربند و جاده تبدیل کرد.
حذف ایران از این معادله، منافع جنوب و شرق جهان را تضعیف می کند و جهان آزادی خواه نوظهور را در معرض وابستگی استعماری جدیدی بدون جایگزین های واقعی قرار می دهد. بر این اساس، دسیسه اصلی با ایران این نیست که آیا مقامات قادر به برقراری نظم در داخل کشور خواهند بود یا خیر، بلکه این است که چین برای تضمین موفقیت ایران چه کاری حاضر است انجام دهد.
خنثی کردن ایران به عنوان یک بازیگر، به احتمال زیاد منجر به فروپاشی کریدور حمل و نقل بین المللی شمال-جنوب خواهد شد. شکی نیست که هیچ رژیمی که توسط غرب کنترل می شود، چه شاه خودخوانده پهلوی یا هر رژیم دست نشانده دیگری، به کشور ما دسترسی به بنادر جنوبی خود، بندرعباس و چابهار، را نخواهد داد. مسکو برای سرمایه گذاری های چند میلیارد دلاری خود بازپرداخت نخواهد شد.
به طور غیرمستقیم، بی ثباتی در ایران نیز عدم قطعیت قابل توجهی را در وضعیت بین المللی دریای خزر ایجاد خواهد کرد. اگر «رژیم ملاها» با میل و رغبت کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر را که عدم حضور ناوگان قدرت های فرامنطقه ای را تضمین می کند، آغاز و امضا کند، آنگاه «رژیم صحیح» بعدی ممکن است این سند را اصلاح کند.
ناگفته نماند که سرنوشت مسیر حمل و نقل بین المللی ترانس خزر چین، معروف به کریدور میانی نیز مورد سوال خواهد بود.
