به گزارش “راهبرد انرژی“، فساد اقتصادی و امنیت ملی رابطهای مستقیم، ساختاری و تعیینکننده دارند. برخلاف برداشتی که امنیت ملی را صرفاً در چارچوب توان نظامی، تجهیزات دفاعی و مقابله با تهدیدهای خارجی تعریف میکند، در علوم سیاسی جدید، امنیت ملی مفهومی فراگیر است که امنیت اقتصادی یکی از ارکان اصلی آن به شمار میرود.
ریشهدار شدن فساد اقتصادی، تنها به هدررفت منابع و تضعیف شاخصهای اقتصادی منجر نمیشود؛ بلکه بهتدریج بنیانهای امنیت ملی را نیز فرسوده میکند. این تأثیر را میتوان در چند سطح بررسی کرد:
۱. تضعیف تابآوری ملی
یکی از مؤلفههای اصلی امنیت ملی، توانایی کشور در مواجهه با بحرانهایی مانند جنگ، تحریم، بلایای طبیعی و همهگیریهاست. اقتصاد سالم با ایجاد ذخایر مالی، تقویت زیرساختها و مدیریت کارآمد منابع، امکان عبور از چنین بحرانهایی را فراهم میکند.
اما در شرایط فساد، منابع حیاتی کشور، از درآمدهای نفتی و منابع ارزی گرفته تا بودجههای عمومی و دفاعی، ممکن است بهجای سرمایهگذاری در زیرساختها و تقویت ظرفیتهای ملی، در اختیار شبکههای اقتصادی و سیاسی ذینفوذ قرار گیرد.
نتیجه آنست که هنگام بروز بحران، کشور با کمبود منابع اضطراری و زیرساختهای آسیبپذیر روبهرو میشود. به این ترتیب، فساد اقتصادی توان کشور برای مقاومت در برابر فشارها و تهدیدهای خارجی را کاهش میدهد.
۲. تعمیق شکافهای اجتماعی و افزایش بیثباتی داخلی
بیعدالتی اقتصادی و توزیع نابرابر فرصتها و منابع، از عوامل تضعیف انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی است.
هنگامی که گروههایی از طریق فساد اقتصادی و سیاسی به ثروت و امتیازات نامتعارف دست پیدا میکنند، فاصله میان طبقات اجتماعی افزایش مییابد و اعتماد مردم به نهادهای حاکمیتی آسیب میبیند.
پیامد امنیتی این وضعیت، تضعیف همبستگی ملی است. جامعهای که با احساس تبعیض، فقر و بیعدالتی مواجه باشد، در برابر بحرانهای داخلی و تهدیدهای خارجی آسیبپذیرتر خواهد شد. همچنین شکافهای اجتماعی و اقتصادی میتوانند زمینه بهرهبرداری بازیگران خارجی از نارضایتیها و اختلافات داخلی را فراهم کنند.
از این منظر، فساد اقتصادی نه فقط یک مسئله مالی و اداری، بلکه عاملی برای فرسایش سرمایه اجتماعی و تضعیف انسجام ملی است.
۳. افزایش نفوذپذیری نهادهای حاکمیتی
کارآمدی و سلامت نهادهای حکومتی از پایههای اصلی امنیت ملی است. هر اندازه فساد در ساختارهای مدیریتی و تصمیمگیری نفوذ کند، احتمال فاصله گرفتن سیاستها از منافع عمومی و ملی افزایش مییابد.
وقتی شبکههای فساد در لایههای مختلف قدرت و مدیریت ریشه میدوانند، تصمیمهای راهبردی ممکن است بهجای آنکه بر مبنای منافع ملی و مصالح عمومی اتخاذ شوند، تحت تأثیر منافع گروههای ذینفوذ، صاحبان قدرت اقتصادی و شبکههای فشار قرار گیرند.
در چنین شرایطی، فساد از یک تخلف اقتصادی فراتر میرود و به مسالهای در حوزه حکمرانی و امنیت ملی تبدیل میشود؛ زیرا نهادهایی که باید حافظ منافع کشور باشند، ممکن است خود به بستری برای نفوذ و تأمین منافع گروههای خاص تبدیل شوند.