به گزارش “راهبرد انرژی“، تداوم بحران ناشی از جنگ رمضان و افزایش نگرانی‌ها درباره احتمال دور تازه‌ای از درگیری‌ها، بازار جهانی نفت را با بحرانی فراتر از اختلال در عرضه روبه‌رو کرده است. جهش بی‌سابقه نرخ کرایه نفتکش‌ها، هزینه انتقال نفت خام از سواحل خلیج مکزیک آمریکا به بازارهای آسیایی را به‌شدت افزایش داده و انگیزه پالایشگاه‌های آسیایی برای خرید نفت آمریکا را کاهش داده است.
به گزارش اویل‌پرایس، در اوایل اکتبر ۲۰۲۶، هزینه اجاره یک ابرنفتکش برای انتقال نفت خام از آمریکا به چین به حدود ۸۰ میلیون دلار رسید؛ رقمی نزدیک به ۱۰ برابر میانگین نرخ‌های پیش از آغاز بحران. اگرچه نرخ‌ها از اوج خود اندکی عقب‌نشینی کرده‌اند، هزینه اجاره یک ابرنفتکش در هفته‌های اخیر همچنان در محدوده ۶۰ میلیون دلار قرار داشته است.
این افزایش هزینه‌ها موجب شده سفارش پالایشگاه‌های آسیایی برای خرید نفت خام آمریکا، برای تحویل در ماه نوامبر، نسبت به سپتامبر حدود ۵۰ درصد کاهش یابد و به حدود ۲۵ میلیون بشکه برسد. در صورت تداوم این روند، صادرات نفت خام آمریکا به آسیا در نوامبر ممکن است به پایین‌ترین سطح خود در هفت سال گذشته سقوط کند.
از تنگه هرمز تا خلیج مکزیک؛ بحران در زنجیره حمل‌ونقل نفت
بحران کشتیرانی در خلیج فارس و دریای عمان، اکنون آثار خود را در مسیرهای دوردست تجارت جهانی نفت نیز نشان می‌دهد. افزایش تقاضا برای نفتکش‌های غول‌پیکر و طولانی‌شدن زمان سفرها، ظرفیت قابل‌استفاده ناوگان جهانی را کاهش داده و انتقال نفت از آمریکا به آسیا را پرهزینه‌تر کرده است.
بر اساس داده‌های شرکت کپلر، شمار ابرنفتکش‌های فعال در دریای عمان به حدود ۸۰ فروند رسیده است. در همین حال، میانگین زمان سفر رفت‌وبرگشت به حدود ۲۳ روز افزایش یافته؛ درحالی‌که زمان بهینه این سفرها حدود ۹ تا ۱۰ روز برآورد می‌شود.
یکی از عوامل مؤثر بر این وضعیت، انتظار طولانی نفتکش‌ها برای انجام عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی در دریای عمان است. این عملیات که با عنوان STS شناخته می‌شود، در کنار تلاش برای استمرار صادرات نفت منطقه، ظرفیت ناوگان قابل‌استفاده در سایر مسیرهای تجاری را محدود کرده است.
افزایش هزینه حمل؛ تغییر نقشه قیمت‌گذاری نفت خام
افزایش نرخ کرایه نفتکش‌ها، علاوه بر کاهش جذابیت صادرات نفت آمریکا و آفریقا به آسیا، الگوی قیمت‌گذاری نفت خام در بازارهای جهانی را نیز تغییر داده است. پالایشگاه‌ها برای کاهش هزینه حمل، به خرید نفت از مناطق نزدیک‌تر روی آورده‌اند و این تغییر تقاضا، قیمت برخی انواع نفت خام اروپا و خاورمیانه را افزایش داده است.
رندی هاوکینز، معاون بخش عرضه و تجارت بین‌المللی نفت خام شرکت والرو انرژی، اعلام کرده است که هزینه حمل هر بشکه نفت با ابرنفتکش از سواحل خلیج مکزیک آمریکا به آسیا به‌طور متوسط به ۳۰ تا ۳۵ دلار رسیده است؛ درحالی‌که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۵ دلار به ازای هر بشکه بود.
در اروپا نیز تقاضا برای نفت خام تولیدکنندگان نزدیک‌تر به بازار افزایش یافته است. بر اساس داده‌های منتشرشده، پریمیوم برخی انواع نفت خام دریای شمال و نروژ به سطوح کم‌سابقه‌ای رسیده است. در مقابل، تولیدکنندگان آمریکایی و آفریقایی برای جبران هزینه بالای حمل‌ونقل و حفظ مشتریان آسیایی، ناچار به ارائه تخفیف‌های سنگین‌تری شده‌اند.
برای نمونه، پریمیوم نفت خام ترش متوسط یوهان سوردراپ نروژ نسبت به نفت برنت، بنا بر داده‌های نقل‌شده از وود مکنزی، به حدود ۲۴ دلار در هر بشکه رسیده است. در سوی مقابل، برخی انواع نفت خام غرب آفریقا با تخفیف‌هایی تا حدود ۲۰ دلار در هر بشکه عرضه شده‌اند.
آیا افزایش صادرات نفت آمریکا به سود پایدار تبدیل می‌شود؟
صادرات نفت خام و فرآورده‌های نفتی آمریکا در هفته‌های نخست جنگ رمضان افزایش چشمگیری داشت، اما ادامه بحران نشان داده است که رشد صادرات الزاماً به معنای افزایش سودآوری تولیدکنندگان نیست. هزینه‌های حمل‌ونقل، دسترسی محدود به نفتکش‌ها و تغییر مسیر خرید پالایشگاه‌ها می‌توانند بخشی از منافع حاصل از افزایش تقاضا را از بین ببرند.
در چنین شرایطی، تولیدکنندگان نفت آمریکا و آفریقا با دو انتخاب دشوار روبه‌رو هستند: پذیرش تخفیف‌های بیشتر برای حفظ بازارهای صادراتی یا کاهش فروش به مقصدهایی که انتقال محموله‌ها به آن‌ها دیگر صرفه اقتصادی کافی ندارد.
این تحولات نشان می‌دهد بحران جنگ رمضان تنها به تنگه هرمز و عرضه نفت خاورمیانه محدود نمانده است. اختلال در حمل‌ونقل دریایی اکنون به عاملی تعیین‌کننده در رقابت میان تولیدکنندگان، تغییر مسیر تجارت نفت و جابه‌جایی مزیت قیمتی میان مناطق مختلف جهان تبدیل شده است؛ وضعیتی که می‌تواند حتی در صورت استمرار تولید، جریان تجارت جهانی نفت را برای ماه‌ها تحت تأثیر قرار دهد.
