به گزارش “راهبرد انرژی“، افزایش قیمت انرژی در پی تشدید بحران ژئوپلیتیک و اختلال در مسیرهای انتقال نفت و فرآوردههای نفتی، به یکی از مهمترین نگرانیهای اقتصادی اروپا تبدیل شده است. در شرایطی که تردد نفتکشها از تنگه هرمز با محدودیت و ریسک بیشتری مواجه شده، افزایش قیمت سوخت و انرژی، هزینه سنگینی را به اقتصاد اروپا و مصرفکنندگان این قاره تحمیل کرده است.
دان یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه اروپایی، روز هفتم مهر ۱۴۰۵ در نشست وزیران انرژی این اتحادیه در دوبلین اعلام کرد افزایش قیمت انرژی ناشی از بحران جاری تاکنون بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو هزینه اضافی برای مصرفکنندگان اروپایی ایجاد کرده است.
این رقم، صرفاً یک شاخص مالی نیست؛ بلکه نشانهای از آسیبپذیری ساختار انرژی اروپا در برابر بحرانهای ژئوپلیتیک و اختلال در مسیرهای بینالمللی انتقال انرژی است.
یورگنسن با اشاره به همین آسیبپذیری گفت این وضعیت نشان میدهد وابستگی انرژی تا چه اندازه میتواند برای اروپا پرهزینه باشد و اتکا به منابع انرژی سایر نقاط جهان تا چه میزان در برابر بحرانها ناپایدار است.
تنگه هرمز؛ نقطه حساس بازار انرژی
تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین نقاط حساس بازار جهانی انرژی محسوب میشود. هرگونه اختلال در عبور نفتکشها و فرآوردههای نفتی از این مسیر، تنها بر قیمت نفت خام تأثیر نمیگذارد، بلکه بازارهای بنزین، گازوئیل و سایر فرآوردهها را نیز تحت فشار قرار میدهد.
اروپا در این میان با یک مساله دوگانه مواجه است؛ از یک سو تلاش میکند وابستگی خود به منابع انرژی خارجی را کاهش دهد و از سوی دیگر، برای تأمین بخشی از نیاز خود به فرآوردههای نفتی همچنان به بازار جهانی و جریان آزاد تجارت انرژی وابسته است.
به همین دلیل، هرگونه محدودیت در عرضه یا افزایش هزینه حملونقل انرژی میتواند با فاصله کوتاهی در قیمت سوخت مصرفکنندگان اروپایی منعکس شود.
نگرانی اروپا از توقف صادرات گازوئیل آمریکا
در همین شرایط، احتمال محدود شدن صادرات گازوئیل آمریکا به نگرانی دیگری برای اروپا تبدیل شده است.
در آمریکا پیشنهادهایی برای محدود کردن صادرات گازوئیل با هدف افزایش عرضه داخلی و کاهش قیمت این فرآورده مطرح شده است؛ اقدامی که در صورت اجرا میتواند بازار اروپا را با فشار بیشتری مواجه کند.
کمیسر انرژی اتحادیه اروپایی ضمن ابراز امیدواری نسبت به ادامه صادرات گازوئیل آمریکا به اروپا، تأکید کرده است که در شرایط کنونی جلوگیری از جریان آزاد انرژی به نفع هیچیک از طرفین، نه آمریکا و نه اروپا، نیست.
این موضع نشان میدهد که حتی با وجود تلاشهای اروپا برای کاهش وابستگی انرژی، در شرایط بحرانی همچنان دسترسی به بازار جهانی فرآوردههای نفتی برای این قاره اهمیت بالایی دارد.
آژانس بینالمللی انرژی وارد رایزنی شد
همزمان، فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، از رایزنی این نهاد با کشورهای عضو درباره تحولات بازار گازوئیل و گاز طبیعی خبر داده است.
اهمیت این رایزنیها از آن جهت است که بحران انرژی دیگر صرفاً مساله قیمت نفت خام نیست. محدودیت عرضه گازوئیل، افزایش هزینه حملونقل دریایی، اختلال در مسیرهای تجاری و نگرانی درباره گاز طبیعی، مجموعهای از ریسکهای بههمپیوسته را برای اقتصاد جهانی ایجاد کردهاند.
نفت میان هرمز و مذاکرات ایران و آمریکا
بازار جهانی نفت نیز روز سهشنبه هفتم مهر تحت تأثیر همزمان دو عامل متفاوت قرار گرفت: تحولات مربوط به تنگه هرمز و اخبار مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا.
قیمت نفت برنت در معاملات صبح تا حدود ۱۰۷ دلار در هر بشکه افزایش یافت، اما با انتشار گزارشهایی درباره افزایش میزان خروج نفت از تنگه هرمز، بخشی از این افزایش قیمت از بین رفت و قیمت برنت در آغاز معاملات بازارهای مالی آمریکا به حدود ۱۰۳ دلار و ۹۰ سنت کاهش یافت.
اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره ادامه مذاکرات با ایران در هفته جاری نیز از عواملی بود که بنا بر گزارش خبرگزاری فرانسه، بر روند قیمت نفت تأثیر گذاشت.
به این ترتیب، بازار نفت در شرایطی قرار گرفته که هر خبر درباره وضعیت تردد نفتکشها در تنگه هرمز یا آینده مذاکرات ایران و آمریکا میتواند انتظارات معاملهگران را تغییر دهد.
نرخ بهره آمریکا؛ عامل دیگری برای بازار نفت
این نوسانها در حالی رخ میدهد که نرخ بهره اوراق قرضه ۱۰ ساله آمریکا به ۵.۲۲ درصد رسیده است؛ سطحی که در حدود دو دهه گذشته کمسابقه گزارش شده است.
افزایش بازده اوراق قرضه آمریکا میتواند بر شرایط مالی جهانی، ارزش دلار و رفتار سرمایهگذاران در بازارهای کالا تأثیر بگذارد. بنابراین بازار نفت اکنون تنها از معادلات عرضه و تقاضای فیزیکی تأثیر نمیپذیرد، بلکه همزمان تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیک و متغیرهای مالی نیز قرار دارد.
اروپا در برابر یک آزمون تازه امنیت انرژی
صورتحساب بیش از ۱۰۰ میلیارد یورویی اعلامشده از سوی کمیسر انرژی اتحادیه اروپایی، بار دیگر مساله امنیت انرژی اروپا را در مرکز توجه قرار داده است.
تجربه بحرانهای اخیر نشان داده است که امنیت انرژی فقط به میزان تولید داخلی یا ظرفیت ذخیرهسازی محدود نمیشود؛ امنیت مسیرهای انتقال، دسترسی به بازارهای جهانی، تنوع تأمینکنندگان و استمرار تجارت بینالمللی انرژی نیز بخشی از این معادله هستند.
برای اروپا، بحران کنونی آزمونی تازه است: اینکه آیا میتواند در شرایط اختلال در مسیرهای حیاتی انرژی، ضمن کنترل هزینههای مصرفکنندگان و صنایع، وابستگیهای خارجی خود را نیز مدیریت کند یا خیر.
در نهایت، آنچه در بازار انرژی اهمیت دارد تنها قیمت نفت خام نیست؛ بلکه هزینه نهایی انرژی برای خانوارها، صنایع و اقتصاد اروپا است؛ هزینهای که نشان میدهد بحرانهای ژئوپلیتیک چگونه میتوانند در کوتاهترین زمان از مسیر بازار انرژی به زندگی اقتصادی مردم منتقل شوند.
